Een blokje om met echte mug Rinus Coule

dec 8 • Op stap in Haarlem • 277 Views • Geen reacties op Een blokje om met echte mug Rinus Coule

Rinus Coule, een geboren en getogen Haarlemmer, zag in 1940 het levenslicht in een klein huisje in de Zuiderstraat, daar waar Gasthuisstraat overgaat in Achterom, nu slechts gemarkeerd door een plantenbak. Een historische wandeling met Rinus als gids…

Ons avontuur begint naast de Jopenkerk, bij het appartementencomplex Palazzo. De plek waar nu Palazzo staat ende Rinus als de Vestestraat. Ooit was daar de stadsgasfabriek die in het begin van de 20ste eeuw naar de Waarderpolder verhuisde en na de vondst van de aardgasbel in Groningen buiten gebruik werd gesteld. De bouwers van de Raaks-nieuwbouw hebben nog een flinke kluif gehad aan de reiniging van de door de gasfabriek zwaar vervuilde grond.

Kapperszaak

Het verhaal van Rinus begint echter bij de kapperszaak op de hoek van de Barrevoetestraat en de Gedempte Voldersgracht. Daar had in zijn jeugd een vrouw een stoffenhandel. In zijn ogen had die mevrouw huizenhoog opgetaste rollen stof in haar winkel. Er naast had meneer Nelis de melkboer zijn winkeltje.

Tussen Barrevoetestraat en Zuiderstraat, had je parallel nog twee doodlopende stegen, die begonnen bij de Gedempte Voldersgracht en liepen dood vlak voor de Gasthuisstraat. Vanaf de Barrevoetestraat waren dat de Luitesteeg en de Boeresteeg. Deze steegjes zijn verdwenen en zijn nu onderdeel van het Doelenplein. 

Het enige wat nog aan de Boeresteeg herinnert is de vroegere toegangspoort naar het  Zuiderhofje uit 1640. Dat Zuiderhofje is afgebroken en vervangen door het huidige. Die toegangspoort is het enige dat daarvan is overgebleven.

Gevelsteen

Waar nu de gymzaal bij de bibliotheek is gehuisvest, vond je vroeger een klein hofje, De Twaalf Apostelen genaamd. Oorspronkelijk heette het Hofje van Oud Alkemade, naar de schenker en stond het in de Barrevoetesteeg. Dit hofje was net zo groot als het Hofje van Loo en stond aan de Botermarktzijde van het Hofje van Loo. Toen de Barrevoetesteeg werd verbreed, is het hofje afgebroken. De Barrevoetesteeg werd vervolgens hernoemd tot Barrevoetestraat. Later werd een vervangend hofje in de Gedempte Voldersgracht gebouwd. In de gevels aan de binnenzijde van het hofje waren gevelstenen van de twaalf apostelen gemetseld. Op de foto zijn de 12 apostelen in de gevels te zien.

Eén gevelsteen, van de apostel Philippus, is nog bewaard gebleven en is ingemetseld in de muur van de gang naar het Broodhuisje in de Lange Veerstraat 21b.

Tegenover de gymzaal, nog steeds in de Gedempte Voldersgracht, was een sportschool als onderdeel van de hbs-b (het huidige Dumont appartementencomplex). Daarin werden ook schermlessen gegeven. In de inham tussen Elres en Lakenhof zijn nog twee gevelstenen in de muur gemetseld (schermmaskers), die nog aan die schermschool herinneren.

De ingang naar het Broodhuisje. Foto: Noord-Hollands Archief

Zuiderhofje

De conciërge van de hbs-b woonde op de hoek tussen sportschool en Vestestraat.

De vroegere Voldersgracht liep aan de westkant (kant Wilhelminastraat) van de huidige Gedempte Voldersgracht. Ten oosten ervan tot aan de rooilijn (waar de gevels van de huizen staan) liep de weg langs de gracht. Deze liep na de demping van de gracht recht door naar de Raaks en het deel daarvan voorbij de Jopenkerk heette Jacobstraat.

Langs de Jopenkerk lopen wij nu de Zuiderstraat in. Rinus herinnert zich nog redelijk nauwkeurig wat voor handel in deze straat plaatsvond. Tenslotte is dit de straat waarin hij werd geboren. Direct rechts op de hoek was een herenkapper gevestigd, ernaast had de vrouw van de kapper een sigarenzaak. Tot het Zuiderhofje vond je dan nog de winkels van melkboer Visbeen en herenkapper Pijper.

Aan onze linkerhand begon de Zuiderstraat met een meubelzaak gevolgd door de groentenhal van Van Waart. Daarnaast stond de Zuiderkapel van de Evangelische Gemeente. Deze werd na het vertrek van de Gemeente een buurtbioscoopje. Er tegenover vind je nu nog het Zuiderhofje. Dat zeggen we maar, voor het geval dat je even de weg kwijt bent.

Naast het buurtbioscoopje was een appartement waar een gezin met 23 kinderen woonde. Wat nu Achterom heet, heette toen de Drossestraat. Deze lag iets westelijker dan de Gasthuisstraat en boog rechtsaf langs Schous. Nu heeft Schous er een winkel van brandkasten en veiligheidssloten.

Gedempte Oude Gracht

Op de hoek van Zuiderstraat en Achterom woonde een bietenkoker. De Boer heette hij. Op de andere hoek aan de Gasthuisstraat zat pakhuis Jansen die marktkramen stalde. 

Wij komen nu in het gedeelte van de Zuiderstraat tussen Gasthuisstraat en Gedempte Oude Gracht. Rechts stonden het Evangelisch Lutherse Weeshuis, vervolgens het woonhuis van de heer Ransijn die aan de overkant van de straat een meubelstoffeerderij had en op de hoek met de Gedempte Oude Gracht vond je een opslagloods van mandflessen gevuld met zoutzuur en chloor. Als zo’n fles brak – blijkbaar gebeurde dat geregeld – was er grote paniek in de straat. Chloor dat dan vrijkomt is giftig en zoutzuur tast zelfs steen en staal aan. Nu zou daar geen vestigingsvergunning meer voor worden verleend. In die voormalige opslagloods is nu restaurant Frenchie gevestigd.

Anders van karakter

Links in de Zuiderstraat vanaf het Achterom naar de Gedempte Oude Gracht vond je achtereenvolgens een woonhuis, een zaak voor papierlichtdruk, een garage en de eerder genoemde meubelstoffeerderij van de heer Ransijn. Noemenswaardig omdat het een vrij hoog huis was met een zolder waar Rinus vaak speelde met andere kinderen uit de buurt. Naast de meubelstoffeerderij tot aan de hoek van de Gedempte Oude Gracht stond de Lamsslagerij van Henk Boesmans. Nu is dat een bloemenzaak.

De Lamslagerij van Henk Boesmans. Foto: Noord-Hollands Archief

Wij slaan op de hoek van de Zuiderstaat rechtsaf en lopen de Gedempte Oude Gracht op.

De winkels die je er nu vindt, zijn geheel anders van karakter dan die je tot de jaren ’70 daar vond. Gaandeweg hebben grote warenhuizen en autobedrijven de kleine zaken die je hier vond weggeconcurreerd. Je vond er achtereenvolgens een auto-onderdelenzaak van Keizer, een speelgoedwinkel van de dames Akkerman, een elektrowinkel, een confectiewinkel (nu de Deka) en de Rijksgebouwendienst (nu Kalbfleisch Advocaten). De Jumbo was een autogarage, met een achteruitgang, die er nu nog is in de Gasthuisstraat. Daarna werden er BMW’s verkocht en voordat Marqt en Jumbo erin trokken zat er een fabriek voor bakkelieten flessendoppen. Deze fabriek stonk verschrikkelijk en de arbeiders kwamen er grijs van de poeder uit. De fabriek had maar één ventilator in het grote bovenlicht. Het bovenlicht is nu nog te zien.

Botermarkt

Op nummer 68 was Vleeshouwerij Van Leeren gevestigd. Deze was gedurende 20 jaar van 1965 tot en met 1985 eigendom van slager Rinus Coule, mijn gids langs dit blok huizen. De Atheneum boekhandel was een hal waar auto’s te huur werden aangeboden. De welnesszaak ernaast was een bonthandel, toentertijd nog een geaccepteerde nering. Op nummer 76 werd Jan van Os geboren. Het was het huis van de eigenaren van Van der Pigge. Zijn zonen hebben er nog een tijdje gewoond. Jan verzamelde gevelstenen, onder meer ‘Hoop’ die op nummer 76 was ingemetseld en die nu in de Ridderstraat is teruggeplaatst.

Komen wij op de hoek van de Gedempte Oude Gracht en de Botermarkt dan zien wij een opvallend driehoekig gebouw. Toen huisde er een Amsterdamse slagerij Teekens. De kuif boven de entree ziet er nu nog net zo uit als op vroegere foto’s van dit pand.

Ossenkoppen

Op de Botermarkt 17 werden lampolie, kousjes voor petroleumlampen en pitten voor je petroleumkooktoestel verkocht. Simon de Wit en De Gruijter, reeds lang weggeconcurreerde grutterswinkels, waren beide aanwezig op respectievelijk de nummers 21 en 25. Op de foto zijn de ossenkoppen in de gevel te zien die je nu boven de gokhal ziet.

Op de uitspringende gebouwen naar de hoek van de Gasthuisstraat zaten een Peugeot-dealer en een groentezaak (de shoarmazaak nu). De autodealer had voor zijn deur een benzinepomp. Die is nog te zien op een foto binnen bij Café de Linde. Aan de overzijde, waar nu de ingang naar het Gangolfpleintje is, zat de poort naar een lagere school op het terrein van het vroegere tuchthuis. Ernaast was een winkeltje van Nazorg. Dat verkocht bezems en borstels die erachter, in de Tuchthuisstraat, in een sociale werkplaats werden gemaakt.

Wat opvalt is dat de slagerij, de grutter en de groenteman, kleine buurtzaakjes plaats hebben gemaakt voor grootwinkelbedrijven. Een enkele speciaalzaak en cafés zijn er voor teruggekomen.

Grote veranderingen

De vele veranderingen in het straatbeeld zijn zo geleidelijk gegaan dat we het nauwelijks in de gaten hebben. Hier verdwijnt een winkel, verderop komt iets heel nieuws. Maar gezien door de ogen van iemand die zo lang meeloopt als Rinus, wordt pas de omvang van die verandering zichtbaar. Je kan terugverlangen naar die tijd, maar voor de kleine ondernemers van toen was het geen gemakkelijk bestaan.

Tekst: Boudewijn van Os en Historische Verenging Haerlem.

Related Posts

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

« »